Ang maong artikulo sinulat ni Anna Lyn Pepito, ug nahipatik kini sa FORWARD MAGAZINE, ang official student publication sa USJ-R. First Semester Issue Vol. 61 No. 1 SY 2008-2009.

Congratulations diay nimo Anna Lyn! Graduate na gyud.. ^_^\m/

Balik-Lantaw

Pipila lang siguro sa mga Sugbuanon ang nakahibaw kon unsa ka de-kalidad ang mga Binisaya ug Sinibuwanong pelikula sa karaang panahon. Ang mga tuig sa dekada 50 maoy gitawag nga golden perod sa Cebu Film Industry kon anus-a nakagula ang mga filmmaker og mga 80 ka pelikula.

Ang mga Binisayang salida ug mga artista pinasidunggan kaniadto sa mga internasyonal nga film competitions. Gani, pipila sa mga haligi sa mga artistang Filipino nga inila hangtod karon, Bisaya usab, susam nilang Caridad Sanchez, Gloria Sevilla, ug Mat Ranillo. Apan sa padayong panglangyaw sa mga local nga talento ngadto sa kauluhan, dili lamang ang mga artista apan lakip na ang mga magsusulat ug uban nga director, hinay-hinay usab nga namatay ang industriya sa filmmaking dinhi sa Sugbo.

Ang ngalan igo nang mopadayag kon unsa ang ilang tumong. Ang ngalan nay mensaheng ipaabot nin usa ka organisasyong gilangkuban sa mga independent filmmaker sa Sugbo- mga magsusulat, artista, director, ug editor.

Sinebuano “On Cue”

Ang SineBuano nadumala sa tinguha nga pukawon sa dugay nang pagkahinanok, gain sa pagkamatay na, ang Cebu Film Industry pinaagi sa pagbuhat og independent films. “Ang tumong sa among grupo mao nga una, makatudlo sa matag miyembro og paghmo’g pelikula pinaagi sa pagsinati niini, ikaduha, makahimo kami’g dikalebreng pelikula nga higugmaon sa mga tumatan-aw. Ug ikatulo, makapakita o makapasundayag sa katawhan sa among nahimo aron mas mapalambo pa namo ang among katakus,” saysay sa SineBuano Creative Director Diem Judilla.

Ubay-ubay na pud ang nabuhat sa SineBuano nga ila nang napakita sa publiko – Kada Uwan, The Witness, Ang Bisita, ug uban pa. Ang The Witness napili usab isip usa ka official entry sa Sine ug Katilingban ug Eksperimento 2005 ug napadala sa Japan, Austria, ug Amerika aron iapil sa mga film competitions.

Apan sa makadiyot ang SineBuano “mipahuway” sa ilang buhat. ”Pagka Abril 2006, among gisugdan sa paghimo ang Ang Bisita. Halos usa ka tuig ang paghuman niini. Sa tuig 2007, gisugdan namo ang pipila ka mga proyekto apan wala mahuman tungod sa kakulang dili malikayan, usa mao ang dili magkatakdong oras sa matag usa. Among nasabutan nga ‘mopahuway’ una sa maoang tuig,” dugang pa ni Diem. Maayo na lang nga sa miaging Abril, gibuhi pagbalik sa Technical Director s SineBuano nga si Jurly Maloloy-on ang pagpang-agni ug mga bag=on miyembro pinaagi sa usa ka forum website.

Niadton Mayo nakapahigayon nasab sila ug tigum uban ang mga bag-o nilang mga kauban. Matag adlaw sa Dominggo ang ilang regular nga panagtigum. “Among gitagaan ug higayon ang mga bag-on miyembro nga mas palawman ang ilang pagsabot sa independent films. Sa pagkakaron naa miy mga proyekto nga gihan-ay alang niining tuiga.”

Hagit sa Panahon

Ang paghimo og pelikula dili sayon ilabi na kay dakong kantidad ang gikinahanglan aron mahimo kini. Ang mga dagkong producers gain, kinsa nagtan-aw sa ginansiya sa ilang puhunan, mag hatagan ug gibug-aton ang mga pelikulang mohalin ug dako. Sa ginaingon pa commersialized.

Si Diem nagkanayon, “Mao bitaw nga usahay kapuyan na ta motan-aw sa mga pelikula kay halos magkaparieho rag istorya, mao rang artistang mao ra puy papel. Apan wa tay mahimo kay mao man ang klasend makaginansiya ang mga producer og dagko. And this starts a sad cycle where audiences will not watch Filipino movies because these are not good Filipino movies because these are not good enough to wach and good Filipino movies can’t be produces since there will be no audience to watch them.”

Kon mao, unsaon pagsugakod sa SineBuano?

“Kasagaran sa among mga miyembro, mga nanagtrabaho ug boluntaryong mopaambit og igo-igong salapi aron i-sustener sa mga galastuhan. Wala sila nagkinahanglang balos tungod kay ila kining gihimo isip suporta sa mga artists, story tellers, ug filmmakers”

Hinuon, dili sama sa mga salida sa mga dagkon producer, dili kinahanglan sa SineBuano ang mamuhunan og dako kay dili man nila tumong ang makaginansiya. Mas gikinahanglan ang interes ug paghigugma sa filmmaking.

Gigamit nila karon ang digital film technology sa kadaghanan nilang proyekto. Mas barato kini ug mas dali kaysa gitawag nga industrial film technology. “Aduna sab mi mga pamaagi sa paggamit sa mga lighting equipment, mga galamiton sa set ug uban pa aron makadaginot sa gasto apan de-kalidad gihapon.”

“Ang SineBuano nagtumong nga makahimo og mga pelikula dili arong makaginansya kundi aron mapakita ang arte sa pagbuhat og pelikula.” Nagkinahanglan lang sila og igong panalapi aron mapahalipayan ang mga artista ug makapalit og mga gamit sa pagpalambo pa sa ilang gimbuhaton.

Bisan paman sa kalisdanan, mas bug-at ug daghan silag rason aron mulahotay. “Ang panagsugod sa matag usa kanamo ang labing anindot nga talan-awon. Para nako, isip usa ka magsusulat, ang pinakanindot nga bahin mao ang Makita nako ang akong nasulat nga gihatagan og kinabuhi diha sa screen pinaagi sa tabang sa mga actors, directors, cinematographers, ug editors. Daw ako usa ka amahan nga nagsud-ong sa iyang mga anak nga mitubo ug milambo isip mga indibidual.”

“Sneak Preview”

Ang ilang gusto ipaabot pinaagi sa ilang mga salida, “matag pelikula duna’y iya-iyang mensahe, apan sa kinatibuk-an gusto nakong ipakita pinaage sa Sinebuano ngadto sa kinabag-an nga ang mga dekaledad nga mga pelikula, mahimo sa mga Sugbuanon…”

Gilantaw sa SineBuano nga mahimong usa ka institusyon – film studio o usa ka tunghaan nga maghatag og higayon sa mga indibidwal nga labing nahigugma ug interesado sa filmmaking, nga mapalambo ang ilang katakus nga wala nagkinahanglang dako nga kantidad. “Tungod kay kami nagtuo nga dili lang tanang butang nagsandig sa salapi…”

“Kon makahimo ang SineBuano og duili moubos sa upat ka pelikula matag tuig nga Makita sa mga katawhan ug makadawat ug pasidungug, ug kon kining maong kalambo-an moluntad sa upat o lima ka tuid, dili na halayo nga ang SineBuano mahimon lig-on nga institusyon sa local film industry,” maoy taas na paglantaw sa SineBuano nga madasigon nilang kab-uton.

(Gikan sa Nagsulat: Ang mga Cebuanong bahin sa mga tubag ni Diem hinubad alang kaniya ni Jerry Gervacio kinsa parttime script consultant sa mga Binisayang diyalogo sa Sinebuano. Alang sa dugang kasayuran kabahin sa SineBuano, bisitaa lang ang ilang website sinebuano.com)

Tags: anna lyn pepito, bisaya films, cebu film industry, SineBuano

4 Responses to “SineBuano”

Leave a Reply

Name (required)

Email (required) (not shown)

Website

Notify me of followup comments via e-mail

Click to cancel reply